Patent Tescili Nedir, Nasıl Yapılır? Adım Adım Rehber

Patent nedir?

Patent, teknik bir soruna yeni bir çözüm getiren buluşun sahibine, sınırlı bir süre için tanınan münhasır haktır. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında verilen patent, buluşun başkaları tarafından izinsiz üretilmesini, satılmasını veya kullanılmasını engelleme imkânı sağlar. Bunun karşılığında buluş, başvurunun yayımlanmasıyla kamuoyuna açıklanır.

Patent koruma süresi başvuru tarihinden itibaren 20 yıldır. Faydalı modelden farklı olarak patent hem ürünleri hem de üretim yöntemlerini (usul) kapsayabilir. Bu fark, doğru koruma türünü seçerken belirleyici olur; ayrıntısı için patent mi faydalı model mi yazımıza bakabilirsiniz.

Hangi buluşlar patentle korunabilir?

Bir buluşun patent alabilmesi için üç temel ölçütü birlikte karşılaması gerekir:

• Yenilik: Buluş, başvuru tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde yazılı, sözlü, internet üzerinden veya başka biçimde kamuya açıklanmış teknik bilgiler arasında yer almamalıdır.
• Buluş basamağı: Konuda uzman bir kişi için, mevcut tekniğe bakarak buluşa ulaşmak açık ve bariz olmamalıdır. Yani buluş, bilinen şeylerin sıradan bir birleşiminden fazlasını içermelidir.
• Sanayiye uygulanabilirlik: Buluş, tarım dahil herhangi bir sanayi dalında üretilebilir veya kullanılabilir olmalıdır.

Mevzuatta ayrıca patent kapsamı dışında tutulan konular vardır. Örneğin keşifler, bilimsel teoriler, matematiksel yöntemler, salt estetik yaratımlar ve bilgisayar programlarının salt kendisi gibi konular patent korumasının dışında kalabilir. Bir fikrin bu kapsama girip girmediği somut olaya göre değerlendirilmelidir; bu nedenle başvurudan önce bir uzman görüşü almak yerindedir.

Patent tescili nasıl yapılır?

Başvuru süreci, buluşun belgelenmesi ve araştırmayla başlar; yazım ve inceleme aşamalarıyla devam eder. Genel akış şöyledir:

1. Buluşun tanımlanması ve gizliliğin korunması: Teknik çözümün ne olduğu, hangi sorunu nasıl çözdüğü yazıya dökülür. Başvuru yapılana kadar buluş kamuya açıklanmamalıdır.
2. Öncül teknik araştırması: Benzer patent ve yayınlar taranarak buluşun yeni ve özgün olup olmadığı önceden değerlendirilir.
3. Başvuru dosyasının hazırlanması: Buluşun başlığı, özeti, tarifnamesi, istemleri (koruma kapsamını belirleyen bölüm) ve gerekiyorsa çizimler hazırlanır.
4. Başvurunun yapılması: Dosya TÜRKPATENT'e iletilir ve ilgili ücretler ödenir. Başvuru tarihi, sonraki tüm değerlendirmeler için referans noktasıdır.
5. Şekli inceleme: Kurum, belge ve bilgilerin tam olup olmadığını denetler; eksik varsa tamamlama istenir.
6. Araştırma ve inceleme: Buluşun yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirlik ölçütleri açısından değerlendirilmesi yapılır. Kurum görüş veya rapor düzenleyebilir, başvuru sahibinin yanıt vermesi veya istemlerini değiştirmesi gerekebilir.
7. Yayın: Başvuru genellikle başvuru tarihinden yaklaşık 18 ay sonra kamuoyuna yayımlanır.
8. Karar ve tescil: Olumlu sonuçlanırsa patent verilir. Patentin yürürlükte kalması için mevzuattaki yıllık ücretlerin zamanında ödenmesi gerekir.

İstemler neden bu kadar önemlidir?

Patent koruması buluşun kendisinden çok istemlerde yazılanlarla sınırlıdır. Çok dar yazılmış bir istem, rakibin küçük bir değişiklikle patenti dolanmasına izin verir. Aşırı geniş yazılmış bir istem ise önceki tekniğe takılarak reddedilebilir. İstemlerin teknik ve hukuki dengeyle yazılması, patent sürecinin en kritik işlerinden biridir ve genellikle alanında deneyimli bir patent vekiliyle çalışmayı gerektirir.

Patent başvurusunu kimler yapabilir?

Başvuru, buluşu yapan gerçek kişi tarafından olabileceği gibi, buluş üzerindeki hakkı devralmış bir şirket, üniversite veya araştırma kuruluşu tarafından da yapılabilir. Uygulamada en çok karşılaşılan durumlar şunlardır:

• Bireysel mucitler: Buluşu kendi imkânlarıyla geliştiren ve başvuruyu şahsı adına yapan kişiler.
• Şirketler ve KOBİ'ler: Ar-Ge çalışmaları sonucunda ortaya çıkan çözümleri firma adına koruyan işletmeler.
• Üniversite ve araştırma ekipleri: Akademik projelerden doğan buluşları, kurumun ilgili birimleri üzerinden başvuruya dönüştürenler.

Çalışan tarafından iş ilişkisi kapsamında yapılan buluşlarda işveren ile çalışan arasındaki hak paylaşımı, mevzuata ve taraflar arasındaki sözleşmeye göre belirlenir. Bu konu geç kalınca uyuşmazlık yaratabildiği için başvurudan önce netleştirilmelidir. Buluşa katkı veren herkesin adı, buluşçu olarak başvuruda doğru biçimde yer almalıdır.

Patent maliyeti neye göre değişir?

Patent maliyeti sabit bir rakamdan ibaret değildir. Toplam bütçeyi etkileyen başlıca kalemler şunlardır:

• Resmi başvuru, inceleme ve tescil ücretleri (güncel tutarlar TÜRKPATENT'ten teyit edilmelidir),
• Buluşun karmaşıklığına bağlı olarak tarifname, istem ve çizim hazırlama emeği,
• Kurum yazışmalarına yanıt ve istem değişikliği gibi inceleme sürecindeki ek işlemler,
• Patent yürürlükte kaldığı sürece ödenmesi gereken yıllık ücretler,
• Yurt dışı koruma istenirse PCT veya ülke bazlı başvuru giderleri.

Bu nedenle bütçeyi tek seferlik bir harcama olarak değil, yıllara yayılan bir yatırım olarak planlamak gerekir. Ticari değeri belirsiz bir buluş için, daha az maliyetli alternatifleri de değerlendirmek mantıklıdır.

Patent başvurusu ne kadar sürer?

Patent süreci, marka sürecine göre belirgin biçimde daha uzundur. Yayın aşaması başvurudan yaklaşık 18 ay sonra gerçekleşir ve inceleme süreci buna paralel veya sonrasında ilerler. Toplam süre buluşun teknik alanına, Kurum'un iş yüküne, itiraz ve görüş alışverişine göre değişir; bu nedenle kesin bir gün sayısı vermek doğru olmaz. Planlamayı bu uzun zaman ufkuna göre yapmak gerekir.

Patent başvurusu yaparken sık yapılan hatalar

• Buluşu önceden açıklamak: Fuarda göstermek, sosyal medyada paylaşmak veya potansiyel alıcıya gizlilik sözleşmesi olmadan anlatmak yeniliği bozabilir.
• Araştırma yapmadan başvurmak: Daha önce yayımlanmış benzer bir çözüm varsa emek ve ücret boşa gidebilir.
• Tarifnameyi eksik yazmak: Başvuruya sonradan yeni teknik bilgi eklemek genellikle mümkün olmaz; ilk dosyanın eksiksiz olması gerekir.
• Yıllık ücretleri ve süreleri takip etmemek: Ödenmeyen yıllık ücretler hakkın sona ermesine yol açabilir.
• Yurt dışı planını geciktirmek: Paris Sözleşmesi uyarınca patentte öncelik süresi 12 aydır. Yurt dışı koruma düşünülüyorsa bu süreyi kaçırmamak gerekir.

Not: Patent başvurusu patent alınacağı anlamına gelmez. Nihai karar Kurum incelemesine bağlıdır ve hiçbir vekil sonucu garanti edemez. Başvuru öncesi hazırlık, yalnızca olumlu sonuç ihtimalini güçlendirir.

Uluslararası patent koruması nasıl sağlanır?

Patent hakkı ülkeye özgüdür; Türkiye'de alınan patent yurt dışında geçerli değildir. Birden fazla ülkede koruma isteniyorsa Paris Sözleşmesi öncelik hakkı veya PCT (Patent İşbirliği Antlaşması) yolu kullanılabilir. PCT ile tek bir uluslararası başvuru yapılır; öncelik tarihinden sonra ulusal veya bölgesel aşamaya geçiş genellikle 30. ay civarında gerçekleşir. Bu süre ve koşullar ülkeye göre farklılık gösterir.

Patent mi, başka bir koruma türü mü?

Her teknik fikir patent için uygun olmayabilir. Ürünün sadece görünüşü yeniyse endüstriyel tasarım, sadece isim ve logo söz konusuysa marka, daha hızlı ve ekonomik bir koruma gerekiyorsa faydalı model değerlendirilebilir. Bu seçimi, başvurudan önce buluşun teknik özelliklerine, ticari hedefine ve bütçeye göre yapmak gerekir. Başvuru öncesinde dikkat edilmesi gerekenleri patent başvurusundan önce bilinmesi gerekenler yazısında topladık.

Sonuç

Patent; yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirlik ölçütlerini karşılayan buluşlar için 20 yıllık güçlü bir koruma sağlar. Ancak süreç uzun, teknik ve hataya açıktır. Buluşunuzu açıklamadan önce bir ön değerlendirme yaptırmak en güvenli yoldur. Buluşunuz için ücretsiz ön görüşme talep etmek isterseniz teklif formumuzu kullanabilir, patent tescili hizmetimizi inceleyebilirsiniz.