- Koruma süresi
- Koşullar sürdükçe süresiz; denetim ve kullanım koşullarına tabidir
- Süreç süresi
- Dosya hazırlığı, kurum incelemesi ve itirazlara bağlı olarak birkaç aydan yıllara uzanabilir
İçindekiler
- Coğrafi işaret tescili nedir?
- Menşe adı, mahreç işareti ve geleneksel ürün adı arasındaki fark nedir?
- Coğrafi işaret başvurusunu kimler yapabilir?
- Coğrafi işaret tescilinin faydaları nelerdir?
- Başvuru için hangi bilgi ve belgeler hazırlanır?
- Coğrafi işaret tescil süreci nasıl işler?
- Coğrafi işaret tescili ne kadar sürer?
- Tescilden sonra ne olur?
- Hangi ürünler coğrafi işaret olabilir?
- Başvuru öncesinde en sık yapılan hatalar nelerdir?
- Coğrafi işaret ile marka arasındaki fark nedir?
- Coğrafi işaret başvurusunda resmî süreler ve haklar
- 2026 resmî ücretleri (coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı)
- Anlar Grup coğrafi işaret sürecinde neler yapar?
Coğrafi işaret tescili nedir?
Coğrafi işaret, bir ürünün niteliğinin, ününün veya diğer özelliklerinin esas olarak yetiştiği, üretildiği ya da işlendiği yöreyle bağlantılı olduğunu gösteren işarettir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) kapsamında Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) tarafından tescil edilir. Tescil, ürünün adını o yörenin ortak değeri olarak korur ve yöre dışındaki ürünlerin bu adı haksız biçimde kullanmasının önüne geçer.
Coğrafi işaret bir firmanın değil, yörenin ve o yörede şartnameye uygun üretim yapanların hakkıdır. Bu yüzden marka tescilinden farklı bir hazırlık ve örgütlenme gerektirir.
Menşe adı, mahreç işareti ve geleneksel ürün adı arasındaki fark nedir?
| Tür | Yöreyle bağ | Üretim aşamaları |
|---|---|---|
| Menşe adı | Ürünün niteliği veya özellikleri tamamen ya da esas olarak yörenin doğal ve beşeri unsurlarına bağlıdır | Üretim, işleme ve diğer aşamaların tamamı o yörede gerçekleşir |
| Mahreç işareti | Ürünün belirli bir niteliği, ünü veya özelliği o yöreyle ilişkilidir | Üretim, işleme veya diğer aşamalardan en az biri o yörede gerçekleşir |
| Geleneksel ürün adı | Ad, ürünün geleneksel bileşimini veya üretim yöntemini yansıtır | Koşullar için güncel mevzuat esas alınır |
Hangi türe başvurulacağı, ürünün üretim zincirinin yörede ne kadarının gerçekleştiğine göre belirlenir. Yanlış tür seçimi başvurunun reddine yol açabilir; bu nedenle ön değerlendirme önemlidir. Kavramın genel çerçevesi için coğrafi işaret nedir? yazımıza göz atabilirsiniz.
Coğrafi işaret başvurusunu kimler yapabilir?
Başvuruyu genellikle toplulukları temsil eden yapılar yapar: üretici birlikleri, dernekler, kooperatifler, odalar ve kamu kurumları gibi. Tek bir işletmenin kendi adına coğrafi işaret alması beklenen yol değildir. Bireysel üreticiler hakkın faydasından, üretici birliğine veya kooperatife üye olup şartnameye uyarak yararlanır. Örgütlenme eksikse önce başvuru sahibi yapının güçlendirilmesi gerekebilir.
Coğrafi işaret tescilinin faydaları nelerdir?
- Haksız kullanıma karşı koruma: Adı taşıyan ancak yöre dışında veya şartname dışı üretilen ürünlere karşı hukuki dayanak.
- Standart ve kalite güvencesi: Ürün özellikleri ve üretim yöntemi yazılı hale gelir, denetimle sürdürülür.
- Tanınırlık: Yöresel ürüne resmi bir kimlik kazandırır; pazarlama ve turizm çalışmalarında güven unsuru olur.
- Yerel ekonomi: Üreticilerin ortak hareket etmesini ve yöreye değer katan üretimin sürdürülmesini destekler.
Tescil tek başına satış artışı garanti etmez; faydanın büyüklüğü ürünün pazarlanma biçimine ve denetimin sürekliliğine de bağlıdır.
Başvuru için hangi bilgi ve belgeler hazırlanır?
Başvurunun omurgası, ürünün yörenin özelliklerini nasıl yansıttığını kanıtlayan dosyadır. Bu dosyada genellikle şu başlıklar yer alır:
- Ürünün adı ve tanımı (fiziksel, kimyasal, duyusal özellikleri)
- Üretim yöntemi, hammadde ve işleme aşamaları
- Coğrafi sınırın harita ve idari sınırlarla tarifi
- Ürünün ününü ve yöreyle bağını gösteren tarihsel kaynaklar, yayınlar ve belgeler
- Denetim yapısı ve kullanım koşulları
Bu bilgiler, ürün şartnamesi niteliğinde bir çerçevede toplanır. Şartname ne kadar net ve doğrulanabilirse inceleme süreci o kadar sağlıklı ilerler.
Coğrafi işaret tescil süreci nasıl işler?
- Ön değerlendirme: Ürünün coğrafi işaret için uygunluğu, doğru tür (menşe adı veya mahreç işareti) ve başvuru sahibi yapı belirlenir.
- Bilgi ve belge toplama: Ürün özellikleri, üretim yöntemi ve tarihsel kanıtlar derlenir.
- Coğrafi sınır ve şartname çalışması: Yörenin sınırları ve ürün şartnamesi üreticilerle birlikte netleştirilir.
- Başvuru: Dosya TÜRKPATENT'e iletilir; kurum önce biçimsel ve içeriksel uygunluğu inceler.
- Yayın ve itiraz: Uygun bulunan başvuru yayımlanır, üçüncü kişilerin itiraz hakkı için mevzuattaki süre işler.
- Tescil ve denetim: Tescilden sonra ürünün şartnameye uygun üretildiğini sağlayan denetim sistemi işler.
Coğrafi işaret tescili ne kadar sürer?
Süre, dosyanın hazırlanma hızına, kurumun incelemesine ve olası itirazlara bağlı olarak birkaç aydan yıllara uzanabilir. Üreticilerin şartname üzerinde uzlaşması çoğu zaman sürecin en uzun halkasıdır. Gerçekçi bir takvim için ön görüşmede mevcut belge ve örgütlenme durumunuzu birlikte değerlendiririz.
Tescilden sonra ne olur?
Coğrafi işaretin koruma süresi, tescil koşulları devam ettiği sürece süresizdir. Ancak koruma, üreticiler ve ürün için bir yükümlülük de getirir: ürün özellikleri ve üretim yöntemi şartnamede yazıldığı gibi sürdürülmeli, gerekli denetimler yapılmalıdır. Yalnızca şartnameye uygun üreten ve denetime tabi olan üreticiler tescilli işareti kullanabilir. Koşulların sürdürülmemesi, işaretin korunmasını zayıflatabilir.
Hangi ürünler coğrafi işaret olabilir?
Tarım ürünleri, gıda maddeleri, el sanatları, dokuma ve halı gibi ürünler ile doğal ürünler ve yöresel olarak işlenmiş mallar coğrafi işaret konusu olabilir. Belirleyici olan ürün türü değil, ürünün özelliklerinin yöreyle gerçekten bağlantılı olması ve bu bağın belgelenebilmesidir. Yalnızca yöre adını taşıyan ancak yöreyle ilgisi kanıtlanamayan bir ürün için başvuru güçlü olmaz.
Başvuru öncesinde en sık yapılan hatalar nelerdir?
- Başvuru sahibini baştan belirlememek: Hangi birliğin veya kurumun başvuruyu yürüteceği netleşmeden dosya hazırlığı uzar.
- Şartnameyi üreticilerle uzlaşmadan yazmak: Üreticiler kendilerini şartnamede göremezse denetim aşamasında uyum sorunları çıkar.
- Yöre bağını belgelememek: Ürünün yöreyle ilişkisi kaynak, yayın ve kayıtlarla desteklenmelidir.
- Coğrafi sınırı belirsiz bırakmak: Sınırlar net değilse hem inceleme hem de sonraki denetim zorlaşır.
- Denetimi planlamamak: Tescil sonrası kullanım koşullarının nasıl denetleneceği baştan düşünülmelidir.
Coğrafi işaret ile marka arasındaki fark nedir?
| Özellik | Marka | Coğrafi işaret |
|---|---|---|
| Sahibi | Kişi veya firma | Yöre adına topluluk |
| Amaç | Firmayı ayırt etmek | Yöresel ürünün nitelik ve ününü korumak |
| Koruma süresi | 10 yıl, yenilenebilir | Koşullar sürdükçe süresiz |
| Devir ve lisans | Mümkündür | Genel olarak mümkün değildir |
İkisi birbirini dışlamaz: yöresel üreticiler ortak coğrafi işareti kullanırken kendi firma adlarını ayrıca marka olarak tescil ettirebilir.
Not: Yörenizin adını içeren bir ürün için marka başvurusu yapmadan önce coğrafi işaret ihtimalini mutlaka değerlendirin. Yöre adı ortak değer olabileceği için bu tür başvurular itirazla karşılaşabilir.
Coğrafi işaret başvurusunda resmî süreler ve haklar
Coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı başvuruları 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun (SMK) ilgili hükümlerine göre incelenir. Süreç ve süreler özetle şöyledir:
| Aşama | Süre / kural | SMK |
|---|---|---|
| Başvurunun incelenmesi | Kurum başvuruyu inceler, eksik bilgi ve belgeleri ister; başvuranın kimlik bilgisi formda yoksa başvuru yapılmamış sayılır | md. 38 |
| Reddedilen başvuruya itiraz | Başvuran, kararın bildiriminden itibaren 2 ay içinde gerekçeli ve yazılı itiraz edebilir | md. 40 |
| Yayıma itiraz | Üçüncü kişiler ve önceki hak sahipleri Bültende yayımdan itibaren 3 ay içinde itiraz edebilir; itiraz ücreti aynı süre içinde ödenir (kamu kurumlarından ücret alınmaz) | md. 40 |
| Tescil | İtirazsız geçen ya da itirazları reddedilen başvuru, bildirimden itibaren 2 ay içinde tescil ücreti ödenerek tescil edilir | md. 41 |
| Değişiklik talebi | Tescile konu özelliklerde değişiklik, ücret ödenerek ve yeniden inceleme ile yapılabilir | md. 42 |
Tescil edilen coğrafi işaret, başvuruyu yapana tek başına (inhisari) bir hak sağlamaz; şartlara uyan tüm üreticiler işareti kullanabilir. Tescilli bir coğrafi işaret ürünün "öz adına" dönüşmüş sayılmaz. Tescilli ürünler için ayrıca resmî amblem sistemi bulunur; amblem kullanımı Coğrafi İşaret ve Geleneksel Ürün Adı Amblem Yönetmeliği'ne tabidir.
2026 resmî ücretleri (coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı)
Tutarlar TÜRKPATENT'in "Coğrafi İşaret ve Geleneksel Ürün Adı İşlem Ücretleri" sayfasındaki 2026 tablosundan alınmıştır (14 Kasım 2026'da kontrol edildi). Hizmet bedeli dâhil değildir.
| Kalem | 2026 ücreti |
|---|---|
| Coğrafi işaret başvurusu | 550,00 TL |
| Tescil belgesi düzenleme ve sicil kaydı | 820,00 TL |
| Tescil belgesi veya sicil sureti düzenleme | 820,00 TL |
| Tescile konu özelliklerde değişiklik talebi | 280,00 TL |
| Başvuru yapanda veya tescil ettirende değişiklik talebi | 280,00 TL |
| Coğrafi işaret itiraz inceleme ücreti | 1.010,00 TL |
| Geleneksel ürün adı başvurusu | 550,00 TL |
Resmî ücretler marka veya patenta göre düşüktür; asıl emek, ürünün tanımını, coğrafi sınırı, üretim yöntemini ve denetim düzenini belgeleyen teknik dosyayı hazırlamaktır. Bu dosyayı hazırlarken üretici gruplarıyla birlikte çalışıyoruz.
Anlar Grup coğrafi işaret sürecinde neler yapar?
- Ürün ve başvuru sahibi yapı için uygunluk analizi
- Menşe adı veya mahreç işareti seçimi konusunda yönlendirme
- Ürün şartnamesi ve belge dosyasının düzenlenmesi
- TÜRKPATENT başvurusu, yazışma ve süre takibi
- Tescil sonrası denetim ve kullanım çerçevesi için bilgilendirme
Üretici birliğiniz, kooperatifiniz veya kurumunuz için süreci planlamak üzere bize ulaşın ya da teklif isteyin.
Hizmete dahil olanlar
- Ürünün coğrafi işaret uygunluk analizi
- Menşe adı veya mahreç işareti türü için yönlendirme
- Üretici birlikleri, kooperatifler ve kamu kurumlarıyla çalışma
- Ürün şartnamesi ve belge dosyasının hazırlanması
- Coğrafi sınır ve üretim yöntemi çalışması
- TÜRKPATENT başvuru, yayın ve itiraz takibi
- Tescil sonrası denetim ve kullanım çerçevesi bilgilendirmesi
- Konya ve Ankara'da yüz yüze, uzaktan da hizmet
Başvuru süreci adım adım
-
1
Ön değerlendirme
Ürünün yöreyle bağını, uygun işaret türünü ve başvuruyu yapacak topluluk yapısını netleştiririz.
-
2
Bilgi ve belge toplama
Ürün özellikleri, üretim yöntemi, tarihsel kaynaklar ve yöreyle bağı gösteren belgeler derlenir.
-
3
Şartname ve sınır çalışması
Coğrafi sınır ile ürün şartnamesi, üreticilerin katılımıyla yazılı ve doğrulanabilir hale getirilir.
-
4
Başvuru
Dosya, başvuru sahibi topluluk adına TÜRKPATENT'e iletilir ve kurum incelemesi izlenir.
-
5
Yayın ve itiraz yönetimi
Yayım sonrası olası itirazlar mevzuattaki süreler içinde takip edilir ve gerekli yanıtlar hazırlanır.
-
6
Tescil ve denetim
Tescil sonrası üretim koşullarının sürdürülmesi ve denetim çerçevesi için topluluk bilgilendirilir.
Gerekli bilgi ve belgeler
- Başvuru sahibi topluluğun (birlik, kooperatif, dernek, kurum) kuruluş ve yetki belgeleri
- Ürünün tanımı ve özelliklerini içeren şartname
- Üretim yönteminin ve hammaddenin açıklaması
- Coğrafi sınırı gösteren harita ve idari sınır tarifi
- Ürünün yöreyle bağını ve ününü gösteren tarihsel kaynak ve yayınlar
- Denetim yapısına ilişkin bilgi ve belgeler
- Vekâletname (başvuru vekil aracılığıyla yapılacaksa) ve harç dekontu
Coğrafi İşaret Tescili hakkında sık sorulan sorular
Coğrafi işareti kimler başvurabilir?
Başvuruyu genellikle üretici birlikleri, dernekler, kooperatifler, odalar veya kamu kurumları gibi toplulukları temsil eden yapılar yapar. Tek bir işletme adına başvuru beklenen yol değildir. Bireysel üreticiler, birliğe veya kooperatife üye olarak ve şartnameye uyarak tescilli işareti kullanabilir.
Menşe adı ile mahreç işareti arasındaki fark nedir?
Menşe adında ürünün üretim, işleme ve diğer tüm aşamaları belirli yörede gerçekleşir ve ürünün niteliği büyük ölçüde o yörenin doğal ve beşeri unsurlarına bağlıdır. Mahreç işaretinde ise aşamalardan en az birinin o yörede gerçekleşmesi yeterlidir.
Coğrafi işaret tescili ne kadar sürer?
Süre sabit değildir; dosyanın hazırlanma hızına, TÜRKPATENT incelemesine ve olası itirazlara göre birkaç aydan yıllara uzanabilir. Üreticilerin ürün şartnamesi üzerinde uzlaşması çoğu zaman sürenin en belirleyici kısmıdır. Başvuru öncesi ön değerlendirmeyle gerçekçi bir takvim çıkarıyoruz.
Coğrafi işaret tescili süresiz midir?
Koruma, tescil koşulları sürdüğü müddetçe süresizdir; marka gibi 10 yıllık yenileme dönemi yoktur. Ancak ürünün şartnamedeki özelliklere ve üretim yöntemine uygun üretilmesi ve gerekli denetimlerin yapılması gerekir. Koşulların yitirilmesi korumayı zayıflatabilir.
Coğrafi işareti devredebilir veya lisanslayabilir miyim?
Coğrafi işaret bir firmaya değil yöreye bağlı ortak bir değer olduğu için genel olarak marka gibi devredilemez veya lisanslanamaz. Tescilli işareti, şartnameye uygun üretim yapan ve denetime tabi olan üreticiler kullanabilir. Kendi firma adınızı ise ayrıca marka olarak tescil ettirebilirsiniz.
Coğrafi işaret ürün satışlarını artırır mı?
Tescil tanınırlığı ve güveni destekler, ancak satış artışını tek başına garanti etmez. Etkisi ürünün kalitesine, denetimin sürekliliğine ve pazarlama çalışmalarına bağlıdır. Tescil, ürününüzün adını korumak ve haksız kullanımı önlemek için sağlam bir zemin sunar.
Coğrafi işaret başvurusunun resmî ücreti ne kadar?
TÜRKPATENT'in 2026 tarifesinde coğrafi işaret başvuru ücreti 550 TL, tescil belgesi düzenleme ve sicil kayıt ücreti 820 TL, yayıma yapılan itirazın inceleme ücreti 1.010 TL'dir. Geleneksel ürün adı başvurusu da 550 TL'dir. Tutarlar değişebilir; hizmet bedeli ve teknik dosya hazırlığı ayrıca değerlendirilir.
Coğrafi işaret tescili bir kişiye özel hak verir mi?
Hayır. Tescil edilen coğrafi işaret başvuruyu yapana tek başına bir hak sağlamaz; işaretin kullanım şartlarını taşıyan ve denetime tabi tüm üreticiler işareti kullanabilir. Başvuruyu üretici grupları, kamu kurumları, ilgili dernek, vakıf ve kooperatifler yapabilir; ürünün tek üreticisi varsa bunu ispatlaması şartıyla o üretici de başvurabilir.
