Endüstriyel Tasarım Tescili Nedir, Nasıl Yapılır?

Endüstriyel tasarım nedir?

Endüstriyel tasarım, bir ürünün veya ürün parçasının dış görünüşünü ifade eder. Bu görünüşü oluşturan çizgiler, konturlar, renkler, şekil, doku, malzeme ve süslemeler tasarımın unsurlarıdır. Bir sandalyenin silueti, bir şişenin biçimi, bir lambanın gövdesi, bir ayakkabı tabanının deseni birer tasarım olabilir.

Tasarım tescili, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında bu görünüşü başkalarının izinsiz üretmesine, satmasına veya ithal etmesine karşı koruma altına alır. Önemli bir ayrım: Tasarım tescili ürünün nasıl göründüğünü korur, nasıl çalıştığını korumaz. Teknik işlev için patent veya faydalı model gündeme gelir.

Bir tasarımın tescil edilebilmesi için hangi koşullar aranır?

Başvurusu yapılan tasarımın iki temel ölçütü karşılaması gerekir:

• Yenilik: Aynı veya yalnızca ayrıntılarda farklılaşan bir tasarım, başvuru tarihinden önce kamuya sunulmamış olmalıdır.
• Ayırt edici nitelik: Tasarımın bilgili kullanıcıda bıraktığı genel izlenim, daha önce bilinen tasarımların bıraktığı izlenimden farklı olmalıdır.

Bunun yanında ürünün yalnızca teknik bir zorunluluk nedeniyle bu şekle sahip olması, kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı olması gibi durumlar tescilin önünde engel oluşturabilir. Başvurudan önce benzer tasarımların taranması, bu risklerin görülmesi açısından yararlıdır.

Neler tasarım tescili kapsamında korunur?

Korunan şey, ürünün başvuruda gösterilen görsel özellikleridir. Uygulamada şu örnekler sık görülür:

• Mobilya, aydınlatma ve ev eşyası formları
• Ambalaj, şişe, kavanoz ve kap tasarımları
• Takı, saat, gözlük çerçevesi gibi aksesuarlar
• Giysi, ayakkabı ve tekstil desenleri
• Oyuncak, el aleti ve küçük ev aletlerinin dış formu
• Grafik semboller ve ekran simgeleri gibi bazı özel durumlar

Bir ürünün yalnızca bir parçası da tasarım olarak korunabilir. Örneğin bir cihazın kulpu, kapağı veya düğme grubu ayrı bir tasarım konusu olabilir. Hangi parçanın ne ölçüde korunacağı, başvuruda sunulan görsellere bağlıdır.

Tasarım koruma süresi ne kadardır?

Endüstriyel tasarım tescili 5 yıl süreyle korunur. Bu süre 5'er yıllık dönemlerle uzatılabilir ve toplam koruma süresi en çok 25 yıla ulaşabilir. Uzatma işlemleri zamanında yapılmazsa hak sona erebilir; bu nedenle süre takibi önemlidir.

Tasarım tescili nasıl yapılır?

1. Tasarımın belirlenmesi: Hangi ürünün veya parçanın korunacağı, hangi görsel özelliklerin ticari değer taşıdığı netleştirilir.
2. Ön araştırma: Benzer tasarımların daha önce tescil edilip edilmediği, yayın veya ürün olarak piyasada bulunup bulunmadığı taranır.
3. Görsellerin hazırlanması: Tasarımın tüm önemli özelliklerini gösteren, net ve arka planı sade fotoğraf veya çizimler hazırlanır. Farklı açılardan görünümler, korunmak istenen özelliğin anlaşılmasını kolaylaştırır.
4. Ürün bilgisinin ve sınıfın belirtilmesi: Tasarımın uygulanacağı ürünün adı ve ait olduğu ürün sınıfı başvuruda yer alır.
5. Başvurunun yapılması: Dosya TÜRKPATENT'e iletilir ve gerekli ücretler ödenir. Uygun durumlarda aynı ürün sınıfındaki birden fazla tasarım tek başvuruda toplanabilir.
6. İnceleme ve yayın: Kurum, şekli eksiklikleri ve tescil engellerini inceler. Uygun bulunan başvuru yayımlanır ve itiraz imkânı doğar.
7. Tescil: Süreç olumlu sonuçlanırsa tasarım tescil edilir ve belge düzenlenir.

Tasarım başvurularında inceleme süresi ve sonuç, başvurunun niteliğine göre değişir. İtirazsız ve eksiksiz başvurularda süreç genellikle birkaç ay civarında ilerleyebilir; itiraz veya eksik varsa uzayabilir.

Tasarımı başvurudan önce paylaşmak sorun yaratır mı?

Evet, riskli olabilir. Tasarım, başvurudan önce katalogda, fuarda, internet sitesinde veya sosyal medyada yayımlanırsa yenilik koşulu tehlikeye girebilir. Mevzuatta tasarım sahibinin kendi açıklamasına ilişkin sınırlı istisnalar bulunsa da bunlara güvenmek yerine, kamuya sunmadan önce başvuru yapmak en güvenli yoldur. Yurt dışında koruma düşünüyorsanız Paris Sözleşmesi kapsamında tasarımda öncelik süresinin 6 ay olduğunu da unutmayın.

Tasarım tescili en çok kimlere fayda sağlar?

Ürünün görünüşü müşterinin satın alma kararını etkiliyorsa tasarım tescili anlamlı hale gelir. Özellikle şu işletmeler için öne çıkar:

• Üreticiler ve atölyeler: Özgün form geliştiren ancak seri üretime geçtiğinde taklit riskiyle karşılaşanlar.
• Markalı ürün satanlar: Ambalajı veya ürün formu marka kimliğinin parçası olan firmalar.
• Tasarımcılar ve stüdyolar: Müşteri adına geliştirdikleri tasarımların hak sahipliğini netleştirmek isteyenler.
• E-ticaret satıcıları: Kendi ürün serisini oluşturan ve görsel kimliğini rakiplerden ayırmak isteyenler.

Tasarımcıyla çalışırken sözleşmede tasarım üzerindeki hakların kime ait olacağını yazılı biçimde belirlemek de gerekir. Hak devri net olmazsa başvuruyu kimin yapacağı konusunda ileride anlaşmazlık çıkabilir.

Başvurudan önce hazırlık listesi

Dosyayı göndermeden önce şu kontrolleri yapmak başvurunun sağlıklı ilerlemesine yardımcı olur:

1. Tasarım henüz kamuya sunulmadı mı, satışa çıkmadı mı?
2. Başvuru sahibi doğru kişi veya şirket mi, tasarımcı ile hak devri sorunsuz mu?
3. Görseller net, sade arka planlı ve tasarımın tüm önemli açılarını gösteriyor mu?
4. Korunmak istenen asıl özellik hangisi: tüm ürün mü, yalnızca bir parçası mı?
5. Benzer tasarımlar için en azından temel bir araştırma yapıldı mı?
6. Yurt dışında satış planı varsa öncelik süresi takvime işlendi mi?

Marka, patent ve tasarım birlikte kullanılabilir mi?

Evet. Bir ürün aynı anda birden fazla fikri mülkiyet hakkı taşıyabilir. Örneğin yeni bir su şişesinde ismi marka, kapak mekanizmasını patent veya faydalı model, şişenin dış formunu tasarım olarak korumak mümkündür. Hangi hakların gerçekten gerekli olduğu, ürünün özelliklerine ve ticari planına göre belirlenmelidir. Marka koruması için marka tescili nedir, nasıl yapılır yazımıza göz atabilirsiniz.

Tasarım başvurusunda sık yapılan hatalar

• Yetersiz görsel sunmak: Net olmayan veya tasarımın önemli yüzlerini göstermeyen görseller koruma kapsamını belirsizleştirir.
• İşlevi korumayı beklemek: Tasarım tescili çalışma prensibini korumaz. Teknik yenilik varsa ayrıca değerlendirilmelidir.
• Başvurudan önce lansman yapmak: Yenilik koşulunu zedeler.
• Sezon tasarımlarında geç kalmak: Hızlı değişen sektörlerde başvuruyu üretim ve satış planıyla birlikte erken yapmak gerekir.
• Uzatma sürelerini kaçırmak: 5 yıllık dönemlerin bitişi takip edilmezse koruma kesilebilir.

Not: Tasarım tescili, taklitçiye karşı hukuki dayanak sağlar; ancak her başvurunun tescille sonuçlanacağı garanti edilemez. Nihai değerlendirme TÜRKPATENT'in incelemesine bağlıdır.

Sonuç

Görünüşü ticari değer taşıyan her ürün için endüstriyel tasarım tescili, görece sade ve etkili bir koruma yoludur. Yenilik ve ayırt edicilik şartlarını baştan kontrol etmek, tasarımı kamuya açmadan başvuruyu yapmak ve süre takibini aksatmamak başarılı bir tescilin temelidir. Ürününüzün tasarımı için ücretsiz ön değerlendirme almak isterseniz teklif formumuzu doldurabilir, endüstriyel tasarım tescili hizmetimizi inceleyebilirsiniz.